Κυριακή 11 Σεπτεμβρίου 2022

 

Πόσα παιδιά δεν έχουν νανουριστεί, κοιμηθεί, στο σπίτι αλλά και στο χωράφι...!
Η παραδοσιακή σαρμανίτσα είναι είδος κούνιας, που τη χρησιμοποιούσαν στην περιοχή της Ηπείρου, όπου κοίμιζαν και κουνούσαν τα μωρά. Το κούνημα γινόταν και με τα πόδια, όταν η μάνα είχε πιασμένα τα χέρια της με γνέσιμο, μπάλωμα ή πλέξιμο.
Είναι ένα μικρό ξύλινο φορητό κρεβατάκι, καμωμένο από τρεις κοντόπλατες σανίδες καρφωμένες σε σχήμα σκαφιδιού και στερεωμένες σε δύο τέτοιες κάθετες με στρογγυλή βάση, πλατύτερη και πιο ψηλή προς το κεφάλι και χαμηλότερη των ποδαριών η άλλη.
Υπήρχαν σαρμανίτσες σκέτες, άλλες χρωματισμένες με διάφορα επάνω στολίσματα, όπως λουλούδια κ.α.
Εκεί μέσα τυλιγμένο στα σπάργανά του, σε τρόπο που μόνο το κεφάλι μένει κάπως ελεύθερο, ξαπλώναν το μικρό, πάντοτε ανάσκελα.
Αφού το έδεναν με μια ειδική μάλλινη παρδαλή τριχιά(φασκιά), που την περνούν πολλές φορές στις τρύπες που υπάρχουν επίτηδες στις ημικυκλικές πλαινές σανίδες, έτσι που να είναι αδύνατο να λυθεί από μοναχό του, το σκεπάζανε.
Ήταν τόσο καλά στερεωμένο στη σαρμανίτσα, το μωρό, ώστε πολλές φορές οι μανάδες βύζαιναν το μωρό στρέφοντας ελαφρώς αυτήν και το σώμα τους, χωρίς να ελευθερωθεί το μωρό.
Για να μη πουμπωθεί (σκάσει) το μωρό , υπήρχε πάνω απ' το κεφάλι του εξάρτημα της κούνιας ειδικό ξύλινο στεφάνι, που το έλεγαν «κρόθο».
Έτσι το μωρό ανάπνεε και κοιμόταν άνετα και, κουνώντας το η μάνα του, νανουρίζοντάς το ταυτόχρονα, αποκοιμιόταν.
Στην εικόνα, τον ρόλο της σαρμανίτσας πήρε το σαμάρι τοποθετημένο ανάποδα. Διπλή η χρήση του, εκτός από τη γνωστή (το τοποθετούσαν στη πλάτη από το γαϊδουράκι), πολλές φορές οι αγρότισσες μανάδες παίρνοντας

Εμείς δεν ξέραμε ούτε μπάλες ούτε χαρταϊτούς ούτε σιδερόδρομους. Αυτά δε συνηθίζονταν εκεί, γιατί θέλουν παράδες κι εμείς δεν είχαμε. Ένα φτηνό βραγκανίδι [κουδουνίστρα] όλο όλο μάς έπαιρναν οι δικοί μας όταν ήμασταν μικρά, στη σαρμανίτσα, να μας το βροντάν αποπάνω και να μερώνουμε, να παύουμε το κλάμα. Αυτό το μοναδικό μας παιγνίδι φυλάγουνταν ύστερα για τ’ άλλα παι­διά που θα 'ρχονταν πίσω από μας. (Γιώργος Κοτζιούλας, Από μικρός στα γράμματα)

σαρμανίτσα < (άμεσο δάνειοαρωμουνική sãrmãnitsã < ... < παλαιά αρμενική սերմն (sarmn)