Πέμπτη, 29 Μαρτίου 2018


Η μαρμαρωμένη προίκα

.... Κάνουν οι δύο ερωτευμένοι να πάρουν τα προικιά ... τι να σηκώσουν και τι να ιδούν. Πέτρες μέσα στις άλλες πέτρες, κοτρώνια μέσ' τα κοτρώνια. Κρύα και ασήκωτα όλα, πετρωμένα. Μόνο η αγάπη τους δεν είχε πετρώσει. Εκείνη τους ζέσταινε όπως ο λαμπερός ήλιος, που ανέτειλε εκείνη την ώρα. Φιλίθηκαν και κατηφόρησαν για το χωριό του γαμπρού.

Εκείνη η άτυχη καταραμένη προίκα βρίσκεται ακόμη μαρμαρωμένη εκεί στο ίδιο μέρος, ποιός το ξέρει πόσα χρόνια και χρονάκια, ως τα τώρα. Το σεντούκι με την κλειδαριά, οι μαξιλάρες σκορπισμένες εδώ κι εκεί, τα χαλιά διπλωμένα απανωτά σαν πέτρινα πελώρια βιβλία με τις σελίδες μισάνοιχτες κι όλα, όσα με τόσο κόπο ετοίμασαν μάνα και κόρη. Ακόμα και τα παπούτσια είναι εκεί παραπονεμένα που δεν φορέθηκαν ποτέ. Περίεργα φιλοτεχνήματα της θεάς φύσης.

Όποιος ξένος διαβεί, απορεί με τις σημαδιακές αυτές πέτρες. Αν λάχει - και πάντα τυχαίνει - να βρίσκεται εκεί κανένας ντόπιος, σαν αυτόν που βρήκαμε εμείς, του εξηγεί με πίστη και δέος, την πέτρινη ιστορία τους, τη χαμένη στα βάθη των χρόνων κι όμως πάντα ακατάλυτη και τόσο ζωντανή στου πλάστη λαού το στόμα "
ΧΡΥΣΑΝΘΗ ΖΙΤΣΑΙΑ
Της ζωής και του θρύλου. Φωνές από το χρόνο, Εταιρία Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης, 2003
**************************************************
ψίκι < μεσαιωνική ελληνική ψίκιν < ὀψίκιον < ὀβσέκουιον < λατινικό obsequium (η ακολουθία, η συνοδεία)
**************************************************
Τι είναι το Ψίκι;

Ψίκι είναι η πομπή, η συνοδεία, και ειδικότερα η γαμήλια πομπή, ιδίως η νυφιάτικη, που παλιότερα έπαιρνε τη νύφη από το σπίτι της, με όργανα, κάποτε και με όλα τα προικιά επάνω σε υποζύγια, και οδηγούσε τη νύφη στην εκκλησία. Η λέξη χρησιμοποιείται ακόμα σε αναπαραστάσεις παραδοσιακών γάμων. Σε πολλά μέρη υπήρχε και γαμπριάτικο ψίκι.
Η λέξη είναι λατινικής αρχής, από το obsequium, που πέρασε στους πρώτους βυζαντινούς αιώνες στα ελληνικά ως οψίκιον και μετά έγινε στο Μεσαίωνα οψίκιν και ψίκιν, οπότε και σήμαινε την ακολουθία αξιωματούχου, τη γαμήλια πομπή, αλλά και τη νεκρική πομπή - στα σημερινά γαλλικά les obseques είναι η κηδεία. Στα νεότερα ελληνικά έμεινε μόνο η γαμήλια σημασία.
Η λέξη είχε πανελλήνια διάδοση. Τη χρησιμοποιούσε συχνά ο Καζαντζάκης (π.χ. στο Χριστός ξανασταυρώνεται: «κι όλο το ψίκι, γαμπρός, γονέοι, βλάμηδες» & «Ήρθε κι ο γερο-Λαδάς και τον φίλησε, σβάρνισε γύρα με το μάτι το αρχοντικό σπίτι, πέρασαν από το νου του, ψίκι πλούσιο, τ' αμπέλια, τα χωράφια, οι ελιές, τα περιβόλια του νεκρού κι αναστέναξε: «Κρίμα στο βιός»», στην Ασκητική: «Κι εμείς, όλο το ψίκι της γαμήλιας πομπής, φυτά, ζώα, άνθρωποι, χιμούμε τρέμοντας προς τη μυστική παστάδα.» , στο Ταξιδεύοντας Ισπανία «Την πομπή –ψίκι συνάμα και ξόδι– κλείνουν τέλος τρία ζεμένα μουλάρια, με πλούσια χάμουρα, με φτερά, με κουδούνια», στον Καπετάν Μιχάλης «Στ΄όνομα του Θεού, παιδιά! Είπε σηκώνοντας τη χέρα. πάμε να παντρέψουμε το στερνογιό. Μπήκε μπροστά στο μέγα ψίκι ο Γέρος, το κεφαλάρι της γενιάς.» ), ενώ στο γνωστό ποίημα Κέντημα του μαντηλιού, ο Κρυστάλλης βάζει την κόρη να κεντάει, ανάμεσα στα άλλα και: «Γάμον αρχοντικό σ’ ένα χωριό πλουμίζει / με νύφην, με γαμπρό, με φλάμπουρα, με ψίκι».
**************************************************
Ο δικός μας, ο Νίκος Καζαντζάκης, που τότε υπέγραψε με το ψευδώνυμο Πέτρος Ψηλορείτης, έστειλε επιστολή συμπαράστασης στον μεγάλο και κυνηγημένο παιδαγωγό μαζί με το παρακάτω ποίημα:

Του αγαπημένου μου Α. Δελμούζου

Κι αν όλοι τρέμουν σκλάβοι μεσ’ στα χιόνια,
λεύτερη εγώ μεσ’ στ’ όνειρό μου κραίνω
τη γνώμη μου άφοβα και με άνθια ραίνω
το χώμα μου και νοιώθω χελιδόνια
να μου σπαθίζουν την καρδιά κι αηδόνια
να μου βαράν τη μέση. Απ’ το σκασμένο
φλούδι μου θριαμβικό χυμάει, ζεμένο
σε γέρανους, περδίκια, σπουργιτόνια
το ψίκι της κλεμένης Πριγκιπέσας.
Να, τους ανθούς μου ασώτεψα να διώξω
το φόβο από τις άνανθες κορφές σας,
ώ Φρόνιμοι, τανυώντας τ’ άγιο τόξο
της τρέλας. Τί αν μαδώ χλωμή στ’ αγιάζι;
Φέρνω το Μήνυμα και δε με νοιάζει!


Πέτρος Ψηλορείτης, Απρίλης 1914
Περ. Γράµµατα, Αλεξάνδρεια, τόµ. 2, φυλλ. 23-24, 1913-1914

****************



0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου