Νότια Ευρώπη μετά το 1453 μ.Χ. - Chalkis, Bolina, Mt Athos

 

Chalkis & Bolina & Mt Athos

L'Empire Grec apres les conquetes de Bajaret, l'Italie a l'epoque du Grand Schisme d'occident 1300 a 1400. Dresses sous la direction de A. Houze. (In upper margin:) Atlas historique et geographique de la Grece et de l'Italie. Carte XIII. (Paris, Chez P. Dumenil, editeur, rue des Beaux-Arts, 10. 1844)
Πηγή: https://www.facebook.com/photo/?fbid=638215368364133&set=gm.6626258560726630&idorvanity=640476949304851

Read More

Σλαβικά Τοπωνύμια στην Ελλάδα

 

Χάρτης του 1370

📕✍️  Σλαβικά τοπωνύμια στην Ελλάδα ~ 

🔸 Η ΚΑΘΟΔΟΣ των σλαβικών φύλων στον ελληνικό χώρο ξεκίνησε από τον 7ο αιώνα μ.Χ. με επιδρομές που έφτασαν ώς την Πελοπόννησο, ενώ και τους επόμενους αιώνες σημειώθηκαν πολλές μεταναστευτικές κινήσεις Σλάβων στον βυζαντινό και στον σύγχρονο ελληνικό χώρο. 

Αν και ορισμένοι σλαβικοί πληθυσμοί εξελληνίστηκαν κυρίως μέσω του εκχριστιανισμού τους, η παρουσία τους ωστόσο έχει αφήσει σημαντικό αποτύπωμα στα τοπωνύμια ολόκληρης της Βαλκανικής Χερσονήσου. 

Τα περισσότερα σλαβικά τοπωνύμια μπορούν να ετυμολογηθούν από τύπους τής Παλαιάς Σλαβικής, ενίοτε αμάρτυρους στις σύγχρονες σλαβικές γλώσσες, και –όπως έχουν αποδείξει οι τοπωνυμιολογικές έρευνες– παρουσιάζουν στενότερη συγγένεια με τα σύγχρονα βουλγαρικά τοπωνύμια.

🔸 Όπως συνέβη κατ’ εξοχήν με τα τουρκικά τοπωνύμια, μετά τη σύσταση τού νέου ελληνικού κράτους και συστηματικότερα από τις αρχές τού 20ού αιώνα, καταβλήθηκε προσπάθεια αντικατάστασης πολλών σλαβικών τοπωνυμίων με ελληνικά, είτε με αποκατάσταση αρχαίου τοπωνυμίου που είχε εκλείψει είτε με απόδοση, μετάφραση ή και εξελληνισμό τού σλαβικού ονόματος. (Αναλυτικά για τις εργασίες μετονομασίας και τα κριτήρια που εφαρμόστηκαν βλ. 27. “Τουρκικά” “τοπωνύμια” “στην” “Ελλάδα”).

Η μετονομασία των σλαβικών τοπωνυμίων δεν υπήρξε, εντούτοις, τόσο ριζική, διότι αρκετά από αυτά είχαν συνδεθεί στενά με την ιστορία τού τόπου ή και με ηρωικές στιγμές τής Ελληνικής Επανάστασης (π.χ. “Βαλτέτσι,” “Ζάλογγο,” “Αράχοβα,” “Ναβαρίνο” κ.ά.).

Από τα τοπωνύμια σλαβικής αρχής που έχουν διατηρηθεί στην Ελλάδα αναφέρουμε μερικές χαρακτηριστικές περιπτώσεις: 

✦ Η “Αράχοβα”, κωμόπολη τής Α. Στερεάς Ελλάδας, ανάγεται ετυμολογικά στο παλαιό σλαβικό “Orěchovo” «καρυδότοπος», ενώ το ιστορικό 

✦ “Βαλτέτσι” τής ορεινής Αρκαδίας έχει την ετυμολογική αφετηρία του στο παλαιό σλαβικό “*boltъce” «βαλτότοπος, μικρός βάλτος». 

✦ Η “Ζαγορά” τής Μαγνησίας προέρχεται ετυμολογικά από το σλαβικό “Zagora” (από τη φράση “za(d)” “gora” «πίσω από βουνό»).

✦ Το ιστορικό “Ζάλογγο” / “Ζάλογκο” από το σλαβικό “Zalogъ” (από τη φράση “za(d)” “logъ” «πίσω από δάσος»). 

✦ Το “Μέτσοβο” τής Ηπείρου οφείλει την ονομασία του στο σλαβικό “mečovo” «αρκουδότοπος, αρκουδοχώρι», 

✦ Το ιστορικό “Ναβαρίνο” (τοπωνύμιο ήδη μεσαιωνικό) ανάγεται ετυμολογικά σε παλαιό σλαβικό *“avorino” «σφενδαμνότοπος».

✦ Οι δύο λίμνες που είναι γνωστές ως (Μικρή/Μεγάλη) “Πρέσπα” έχουν την ετυμολογική αφετηρία τους στο σλαβικό “*prěsьpa” (μάλλον μέσω βουλγαρικού “vodna” “prespa” «συσσώρευση νερού»). 

✦ Τα “Τζουμέρκα” ή Αθαμανικά Όρη τής Ηπείρου οφείλουν την ονομασία τους στο όψιμο μεσαιωνικό “Τσουμέρνικον” (στον πληθυντικό), προερχόμενο από το σλαβικό “Čemernica” (από λέξη που σημαίνει «ελλέβορος»).

🔸  Σημαντικές πόλεις με σλαβική ετυμολογική αρχή είναι, μεταξύ άλλων

✦ ο “Βόλος” (από μεσαιωνικό “Γόλος,” που ανάγεται σε σλαβικό “golo” «άδενδρος»)

✦ τα “Γρεβενά” (από σλαβικό “grebenь” «ράχη βουνού»)

✦ η “Καρδίτσα” (πιθανόν από το παλαιό σλαβικό *“gordicь” «μικρό κάστρο – πολίχνη»)

✦ η “Κοζάνη” (από σλαβικό “kožani,” που προέρχεται από τη λέξη “koža” «γίδα»)

✦ η “Κόνιτσα” (από σλαβικό “Konica” «αλογότοπος», δηλαδή «παζάρι για αγοραπωλησία αλόγων»)

✦ ενώ απώτερη σλαβική αρχή έχει επίσης το τοπωνύμιο “Πρέβεζα” (από το αλβανικό “prevezë” «πέρασμα», που ανάγεται στο σλαβικό “prěvozъ”). 

✦ Ακόμη, η “Σιάτιστα” οφείλει την ονομασία της στο σλαβικό “Šatista” “/” “Sačišta” (μάλλον από λέξη που σημαίνει «δίχτυ»)

✦ η “Ηγουμενίτσα” (παλαιότερη ονομασία “Γουμενίτσα”) στο παλαιό σλαβικό “Gumьnьce” «αλώνι, αλωνότοπος»

✦ ο δε “Τύρναβος” ανάγεται ετυμολογικά στο παλαιό σλαβικό *“Tьrnovo” «αγκαθότοπος».

🔸 Όπως προαναφέρθηκε, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις μετονομασίας, στις οποίες το σύγχρονο ελληνικό τοπωνύμιο αποτελεί λόγια επαναφορά, μετάφραση ή απλώς αντικατάσταση τού προηγούμενου σλαβικού ονόματος. Αναφέρουμε ορισμένες χαρακτηριστικές περιπτώσεις: 

✦ Το 1835 η “Λαμία” επανέκτησε το αρχαίο όνομά της, αντικαθιστώντας τη μεσαιωνική ονομασία “Ζητούνι(ον)”“,” η οποία προέρχεται από το σλαβικό “žito” «σίτος, σιτηρά» (η γραφή με “-η-” κατά παρετυμολογία προς το ρήμα “ζητώ”). 

✦ Την ίδια περίοδο, το 1833, επαναφέρθηκε η αρχαία ονομασία τού “Αιγίου”, το οποίο κατά τον Μεσαίωνα ονομαζόταν “Βοστίτσα” / “Βοστίτζα”“,” που ανάγεται στο παλαιό σλαβικό *“Ovoštica” «τόπος με οπωροκηπευτικά». 

✦ Στις αρχές τού 20ού αιώνα η πόλη τής “Έδεσσας” επανέκτησε την αρχαία ονομασία της, ενώ κατά τον Μεσαίωνα ήταν γνωστή ως “Βοδενά” “/” “Βοδινά” (από το σλαβικό “Voden,” που ανάγεται σε λέξη με σημασία «νερό»). 

✦ Το “Λιτόχωρο”, κωμόπολη τής Πιερίας, οφείλει την ονομασία του σε μερική απόδοση τού σλαβικού “ljuto” “selo” «ορεινό χωριό» (με παρετυμολογική σύνδεση προς τη λέξη “λιτός” και μετάφραση τού β΄ συστατικού τής ονομασίας), η δε “Αργιθέα” τής Καρδίτσας έλαβε το 1927 τη σημερινή ονομασία της, αντικαθιστώντας το προηγούμενο όνομα που ήταν “Κνίσοβο” (πιθανόν από σλαβικό “Knežovo” «πριγκιποχώρι»). 

✦ Τέλος, το 1905 χρησιμοποιήθηκε το αρχαίο όνομα “Παλλήνη” για τη μετονομασία τού συνοικισμού (σήμερα δήμου) που μέχρι τότε ήταν γνωστός ως “Χαρβάτι” (από το παλαιό σλαβικό *“Hrvati” «Κροάτης»).

🔸  Τέλος, υπάρχουν αρκετά επώνυμα με σλαβική αρχή. Αναφέρουμε ορισμένα χαρακτηριστικά παραδείγματα: 

✦ “Γκολέμης” / “Γολέμης” (“golem” «μεγάλος»)

✦ “Δαλέκος” / “Νταλέκος” (“dalek” «μακρινός»)

✦ “Ζολώτας” (“zoloto” «χρυσάφι»)

✦ “Μπέλος” / “Βέλλιος” (“bel” «λευκός»)

✦ “Ρέπ(π)ας” (“rep” «ουρά»)

✦ “Τόμπρος” / “Τόμπρας” (“dobr” «καλός»)

✦ “Ραγκαβής” (“rъkav” «μανίκι») κ.ά.

____________________________

🗒 από Γ.  #Μπαμπινιώτη,  Λεξικό Κυρίων Ονομάτων, https://lexicon.gr/lexico-kyrion-onomaton/?fbclid=IwAR3FXhCT7EkZ5shCSbbC7st2g3JpgPd1tBamUV25lwYR7gUqJ3z2vKJuMS8  [ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ, 28]

 🙠 ❝Ένα ταξίδι στη συναρπαστική ιστορία των ονομάτων❞

 #lexicon_kyriaonomata

☛ https://lexicon.gr/fyllo-k-onomata/

_____________________________

Πηγή https://www.facebook.com/100069229325324/posts/pfbid02LbcNA5yHNyRAoRP7QKti3FdoaKfViH5vuKCvy13zY7p1tfhyjxJpqa6qdh7DUnBtl/

Read More

Χάρτης 1626

 

The map has six bird's-eye views of cities (Rome, Genoa, Jerusalem, Venice, Constantinople & Alexandria), and ten costume vignettes. In the sea off Ireland is a sea-battle, again with galleons rather than galleys.

Engraved by Abraham Goos for Speed's Prospect of the World, with a two-page English text "The Description of Roman Empire" on verso.

https://www.swaen.com/listing/a-new-mappe-of-the-romane-empire-newly-described-by-ispeede/6026?fbclid=IwAR3b_59dN_KbyzU5Nt1S326Kyen-1ahddozQi4pneWCXFt9SO3I8uaWiHfY

Read More

Χάρτης 1794 (λεπτομέρεια Χαλκιδικής)

 

Atlas Astronómico y Geográfico (1794?)  

https://bibliotecavirtual.defensa.gob.es/BVMDefensa/en/consulta/registro.do?id=88489

Η λεπτομέρεια:

https://bibliotecavirtual.defensa.gob.es/BVMDefensa/en/catalogo_imagenes/grupo.do?posicion=45&path=202305&fbclid=IwAR2GV-SfH1d3mDPhHCJ-bzdLyI4ZPvx9cz1SM3FS5eEbYiRG80-5uVbecyo

Read More

Λιαριγκόβη, το Μεσαιωνικό Τοπωνύμιο/Μετόχιον στα Δίκαια του Παλαιοχωρίου Χαλκιδικής (Μέρος 2ο)

 

📌 Κατά την άποψη μου (εκδοχή) το Λιαρίγκοβη,
ως Τοπωνύμιο/Μετόχιον στα Βυζαντινά Δίκαια του Παλαιοχωρίου και μεταγενέστερα ως Αυτόνομη Ευημερούσα Κοινότητα (από τον 15ο αιω.),
σημαίνει «Ιλαρίωνα Ζώα» ή «Ιλαρίωνα Τόπος Βοσκής Ζώων / Λειβάδια»,
όπου ο Ιλαρίωνας είναι ο συγγενής (Nepos, Νέπωσι ;) του Αυτοκράτορα Αλεξίου Ά του Κομνηνού, Ηγούμενος της Μονής Κωνσταμονίτου και το 1098 μ. Χ. είναι Πρώτος του Αγίου Όρους.  

Λέξεις - Κλειδιά:
Δίκαια Λειβαδίων
Τοπωνύμιο Σκλήθρα
Τοπωνύμιο Παλαιοχώρι
Οροθέτηση με Κίονα (Γραπτή πηγή- Ανασκαφικό Εύρημα)

1η ανάρτηση Λιαριγκόβη, το Μεσαιωνικό Τοπωνύμιο/Μετόχιον στα Δίκαια του Παλαιοχωρίου Χαλκιδικής (Μέρος 1ο) https://www.palaiochori.gr/2022/11/1.html

Συνέχεια 👇

Πληροφορίες εγγράφου

Πρωτότυπος τίτλος:

Τοπωνύμια -οβα, -οβο, -ιστα, -ιτσα [Γ' Έκδοση]

Περιγραφή:

Του Στάθη Ασημάκη 

https://www.scribd.com/document/512987433/%CE%A4%CE%BF%CF%80%CF%89%CE%BD%CF%8D%CE%BC%CE%B9%CE%B1-%CE%BF%CE%B2%CE%B1-%CE%BF%CE%B2%CE%BF-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B1-%CE%B9%CF%84%CF%83%CE%B1-%CE%93-%CE%88%CE%BA%CE%B4%CE%BF%CF%83%CE%B7

Read More

Εθνικές Εκλογές 21 Μαϊου 2023, Αποτελέσματα Παλαιοχώρι

 

Read More

Περιοχή "ψίκιν" Παλαιοχώρι Χαλκιδικής και ο Κοσμάς ο Αιτωλός

Στην περιοχή "ψίκιν" Παλαιοχώρι ο μεταλλικός σταυρός είναι ... Κοσμάς Αιτωλός
και είναι το αποτύπωμα της διδαχής του από το 1760!

Σε αυτό τον χώρο πρέπει να γίνει ανάδειξη του μεσαιωνικού καμινιού,
του θρύλου "ψίκιν" με τα πέτρινα σεντούκια
και
του μεταλλικού Σταύρου ως Τοποσημο του Κοσμά Αιτωλού.
 
ο Σταύρος αυτός είναι για προστασία του χωριού από τις αρρώστιες που μαστίζουν το Λεκανοπέδιο Παλαιοχωρίου και υπάρχουν αντίστηχοι στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα.
Ο συγκεκριμένος είναι ο ΔΥΤΙΚΌΣ πάνω στην παλιά στράτα Λιαριγκόβα - Παλαιοχωρίου.
Υπάρχει και τοποθεσία ΣΤΑΥΡΟΣ στα ΑΝΑΤΟΛΙΚΆ αυτού του Τοπόσημου στο δρόμο προς Τσιουτάνι.
Μεταλλικός σταυρός υπάρχει στα ΒΟΡΕΙΑ του Αρχαγγέλου Μιχαήλ σε ένα εκκλησάκι δίπλα από Καστελούδι Κρανιάς.
Και το ΝΟΤΙΟ ... είναι ο μεταλλικός σταυρός στο Νέπωσι!
Ευλογία μεγάλη για το Παλαιοχώρι των Παλαιολόγων.
 
ΡΑ

Read More

Προφήτης Ηλίας, Άγιος Στέφανος, Λιαριγκόβα, Αρναία

Δεν υπάρχουν οι ιστορικές ενδείξεις- αποδείξεις ότι το "εξ Αρνών" του Θουκυδίδη να είναι ο συγκεκριμένος χώρος στον λόφο του Προφήτη Ηλία.

Ούτε φυσικά στο δάπεδο της εκκλησίας του Αγίου Στεφάνου.

Ούτε φυσικά υπάρχουν ενδείξεις-αποδείξεις ότι είναι συνέχεια σε αυτούς τους χώρους τα Ρωμαϊκά Καλάρνα ( Calarna ή Καλάρνα ή Turis Calarnea) ...

Η ιστορική συνέχεια στην περιοχή με βάση τις πηγές (χάρτες, απογραφές, γραπτές μαρτυρίες, περιηγητές, τοπωνύμια κλπ) είναι το λήμμα #Παλαιοχώρι.

Κατά την άποψη μου που είναι και

συνέχεια των υπευθύνων που έδωσαν στην παλιά Λιαριγκόβα το όνομα Αρναία

είναι

ότι το Τοπωνύμιο Λιαριγκόβα που μέχρι τον 15ο αιω καταγράφεται ως mezraa (καλλιεργήσιμη γη) του Παλαιοχωρίου,

σημαίνει του "Ιλαρίωνα τα Ζώα" και ο Ιλαρίων είναι ο Πρώτος του Αγίου Όρους, ηγούμενος Κωνσταμονίτου και συγγενής του τότε Αυτοκράτορα (ήταν Ξάδελφος του, δηλαδή Νέποτας).

...εδώ πλησίον ήσαν και (Αρχαίαι) Άρναι, πιθανώς εις Παλαιοχώριον ...."

17/9/1942 Χρον. Μητρ. Σωκράτους (Αρναία η παλιά Λιαρίγκοβη της Ηλέκτρας Παπαθανασίου, εκδ. Μέλισσα, σελ 27-29 ),

Διερεύνηση θέλει και η λογική "Δίκαια Λειβαδίων" και η εγκατάσταση συγκεκριμένης ομάδας ανθρώπων στην περιοχή του Λεκανοπεδίου Παλαιοχωρίου (Λειβάδια) έως Πιάβιτσα ... για την περαιτέρω ιστορική ταυτοποίηση των δυο οχυρωματικών λόφων με Τοπωνύμιο "Προφήτης Ηλίας" και ενός με Τοπωνύμιο "Καστελούδι' ...

Αυτή η περιοχή συνδέεται με τις Παλαιοχριστιανικές της #Βαρβάρα ς και τον παλιό δρόμο για #Ρεντίνα και έχει δώσει τρία αρχιτεκτονικα μέλη ιδιαίτερου ιστορικού ενδιαφέροντος στην θέση #Βαλτούδα ( μαρμάρινο κιονόκρανο και δύο μέρη του κορμού: οριοθέτηση Λειβαδίων - Παλαιοχωρίου; αρχιτεκτονικό μέλος αρχαίο ναού; )

Επίσης θα ήθελα να θέσω υπόψιν σας και μια άλλη πιθανή τοποθεσία σε περιοχή στα #Σανά που διεκδικεί και αυτό το "εξ Αρνών" του Θουκυδίδη!

https://sanachalkidikis.blogspot.com/2020/04/blog-post_7.html?fbclid=IwAR2bCpUcqVDGBwXDqWR1qMIEHXVX5AXzxPyY964BsX7oPL9zQbFjHNAyN2c

ΥΓ ο Βρασίδας όταν πέρασε από την περιοχή δεν θα είχε ακούσει για #Σκουριές, #Αγραμάδες, #Κασσίτερο (stannum) ... και #χαλκό, χρυσό, #αργυρό κλπ;

Μπα μάλλον ήταν τουρίστας και έψαχνε μανιτάρια στον #Χολομώντα!

ΡΑ

-------------------------------------------------------------------------------

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΈΣ ΠΑΡΑΤΗΡΉΣΕΙΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΑΡΧΑΊΕΣ ΆΡΝΑΙ/ΕΣ

    Η Αρναία σήμερα, είναι ένα πανέμορφο ορεινό χωριό της Χαλκιδικής στην βόρεια πλευρά του όρους Χολομώντα, ίσως και το ομορφότερο της Κεντρικής Μακεδονίας.
    Ποια η σχέση όμως, της Αρναίας με τις αρχαίες Άρνες/αι, τις οποίες μνημονεύει σε ένα και μοναδικό σημείο της ιστορίας του ο Θουκυδίδης;
    Βορείως του οικισμού της Αρναίας και στη θέση Αγία Παρασκευή, σε έναν τραπεζοειδή λόφο υπάρχουν κατάλοιπα αρχαίων χρόνων, οικιστικά ίχνη, τα οποία όμως, σε καμιά περίπτωση δεν συνιστούν πόλη ή ακόμα και πολίχνη. Στο σημείο αυτό δεν έχουν γίνει ποτέ αρχαιολογικές ανασκαφές, ούτως ώστε να ξέ-ρουμε κάτι το ιδιαίτερα σημαντικό ή απλώς σημαντικό. Μέχρι τότε λοιπόν, δεν μπορούμε, ή δεν είμαστε σε θέση να πούμε τίποτα με σιγουριά για τον λόφο της Αγίας Παρασκευής, βορείως και έξω από την Αρναία.
    Ανατολικά της Αρναίας, και πάνω στον παλιό οδικό άξονα από την Θεσσαλονίκη προς την χερσόνησο της Ακτής, αρχαία ονομασία του Άθω, υπάρχει το χωριό Στάγειρα-Στρατωνίκη, το οποίο μέχρι το 1970 πιστεύονταν ή ταυτίζονταν με την πόλη των των αρχαίων Σταγείρων, την γενέτειρα του μεγάλου φιλοσόφου και πανεπιστήμονα της κλασικής εποχής, Αριστοτέλους.
    Το 1970-73, η ΜΟΜΑ και η επταετία της δικτατορίας άρχισαν να φτιάχνουν τον παραλιακό επαρχιακό  δρόμο από τον Σταυρό προς το Στρατώνι. Βα-ριά εκσκαπτικά μηχανήματα στον λαιμό της μικρής χερσονήσου της θέσεως “Λιοτόπι” στην Ολυμπιάδα, κατέστρεψαν μέρος υδρευτικού αγωγού με μεγάλους χαρακτηριστικούς πηλοσωλήνες κλασικής περιόδου, ο οποίος έρχονταν από τις βόρειες βουνοπλαγιές της Βαρβάρας και πήγαινε μέσα στη χερσόνησο. Όπως επίσης, αποκαλύφθηκαν και διάσπαρτοι πάρα πολλοί δόμοι, πέτρες τει-χών και κτισμάτων.
    Αυτό ήταν αιτία, ύστερα από επιτόπια έρευνα-φωτογράφηση την οποία κάναμε μαζί, ο αρχαιολόγος Ιωακείμ Παπάγγελος και εγώ, ο Παπάγγελος να δημοσιεύσει το 1979 στον 35ο τόμο σελίδες 135 έως 158 των “Χρονικών της Χαλκιδικής”, τις πρώτες “Τοπογραφικές Παρατηρήσεις του Επί των αρχαίων Σταγείρων”. Παγιώνοντας έτσι οριστικά την άποψη, ότι τα αρχαία Στάγειρα δεν βρίσκονται στα σημερινά νέα Στάγειρα της Χαλκιδικής, αλλά στη θέση “Λιο-τόπι” της Ολυμπιάδος.
    Από την Αρναία δυτικά, και έως την θέση “Καστέλια” των Σανών, η απόσταση είναι σχεδόν, ίση, με αυτήν της “Αρναίας και των νέων Σταγείρων-Στρατονίκης.
    Γύρω από το σημερινό χωριό των Σανών, σε ακτίνα περίπου, μισού ή ενός χιλιομέτρου, υπάρχουν τοπωνύμια τα οποία δηλώνουν οχυρώσεις, κάστρα, ή λείψανα κατοικήσεως προϊστορικών και παναρχαίων οικισμών.
    Αυτά είναι:
    Προς βορράν ο σημαντικότατος προϊστορικός λόφος του “Γκραντίστ”, με το τοπωνύμιο στα ριζά του λόφου “Νερομέλιο”, όπου η Ιουλία Βοκοτοπούλου και ο Κώστας Σισμανίδης πιθανολογούν την πολίχνη δορυφόρο των Καλινδοίων Τριποαί ή Τριποπάτις.
    Δυτικά, και πάνω στον επαρχιακό ασφαλτόδρομο προς Δουμπιά υπάρχει η θέση “Παλιοκκλήσι”, εκτεταμένος σημαντικός βυζαντινός οικισμός.
    Νότια του χωριού και πιο ψηλά από την τοποθεσία “Ραχωνούδια”, βρίσκεται το τοπωνύμιο “Καστελούδι”, με λείψανα αρχαίου μικρού κάστρου.
    Και, νοτιοανατολικά του χωριού η τοποθεσία του “Αϊλιά” με τα “Καστέλια” -Κάστρο των Σανών, δηλαδή- πεντακόσια μέτρα ανατολικότερα του Αϊλιά.     Στις “Τριποές” της Ιουλίας Βοκοτοπούλου, πέραν από το αρχαίο υδρευτικό που καταστράφηκε πριν χρόνια για την καλλιέργεια πηγής-ποτίστρας από την κοινότητα Σανών, ανακαλύφθηκε και μεγάλος αρχαιολογικός κλίβανος κλασικής περιόδου από την 16η Εφορεία Κλασικών Αρχαιοτήτων Θεσσαλονίκης το 1995. Ο οποίος στη συνέχεια, παρά τις βαρύγδουπες υποσχέσεις της υπηρεσίας αυτής ρήμαξε, ενώ στις μέρα μας είναι ολότελα εξαφανισμένος εκ νέου, κάτω από τα σκίνα και τα βάτα. 
    Σε εκτεταμένες ανασκαφές που έγιναν και πάλι από τον αρχαιολόγο Ιωακείμ Παπάγγελο το 1992-95, ο “Αϊλιάς” βρέθηκε να είναι πανάρχαιο νεκροτα-φείο με επάλληλες ταφές που φθάνουν σε βάθος γης και χρόνου μέχρι και τον 3ο αιώνα. Ενώ τα παλαιότερα θεμέλια σε κάτοψη εν επαφή στο νότιο τοίχο του ναϊδρίου που υπάρχει, χρονολογούνται επακριβώς τον 10ο αιώνα. Όλη η έκταση ανατολικά του Αϊλιά με το τοπωνύμιο “Αγραμάδες” και μέχρι το Κάστρο, μαρτυρεί μεγάλη κατοίκηση κατά τους αρχαίους χρόνους, καθώς και ένα δεύτερο, επίσης μεγάλο κλασικό νεκροταφείο, έξω και κάτω από το βόρειο τείχος του Κάστρου των “Καστελιών”.
    Σ’ αυτό το νεκροταφείο το κλασικό, έχουν ανασκαφεί και συληθεί από τους αρχαιοκαπήλους των δεκαετιών 1940 και 1950, πάνω από 100 τάφοι, ίσως και πολύ περισσότεροι, η αρχαιοκαπηλία στον χώρο συνεχίζεται αδιαλείπτως, αλλά και σε ανύποπτο χρόνο.
    Στρατηγικά με οπτική σάρωση, το κάστρο των Σανών βορείως, ελέγχει όλη την περιοχή από την λίμνη Κορώνεια έως και την λίμνη Βόλβη, τα στενά της Ρεντίνας. Τις νότιες πλαγιές της χαμηλής οροσειράς των Κερδυλίων. Σ’ αυτή την νοητή αμβλεία γωνία των 180 μοιρών σχεδόν, είναι ορατό διά γυμνού οφθαλμού από το Κάστρο ό,τι γίνεται και ό,τι κινείται.
    Ανατολικά και αντίκρυ, στην πλαγιά που χωρίζει το Κάστρο από αυτήν ο ξεροπόταμος σε σχήμα λατινικού “V”, υπάρχει η “Βαλόστρατα” ή “Βουβαλόστρατα”. Δρόμος πανάρχαιος, ο οποίος και μέχρι το 1950, διατηρούσε αρκετά τμήματά του επιμελώς πλακοστρωμένα.
    Ο δρόμος αυτός κατακρεουργήθηκε από τους αναδασμούς στον κάμπο, αλλά και από ανόητες επεμβάσεις διανοίξεις δασικών δρόμων από την κοινότητα Σανών προς τον Άγιο Πρόδρομο. Η απόσταση της “Βαλόστρατας” από τα ανατολικά τείχη του Κάστρου, θα λέγαμε υπερβολικά ίσως, είναι τόση, όση και η απόσταση μιας δυνατής τοξοβολής.
    Η “Βαλόστρατα” ήταν κάθετος δρόμος πάνω στην μεγάλη αμαξιτή οδό που έρχονταν από τα δυτικά της Μυγδονίας, και πήγαινε μέσω τον στενών της Ρεντίνας-Αρέθουσας στην Άργιλο και Αμφίπολη. 
    Ξεκινούσε από τη θέση της Απολλωνίας Μυγδονικής (το “Βήμα του Αποστόλου Παύλου”), και με κατεύθυνση νότια, αφού περνούσε μέσα από το τοπωνύμιο “Λιάσκοβη”, έβγαινε στον κάμπο των Σανών στη θέση “Καρά Καζάνι”. Όπου κι εκεί μέχρι το 1950 είχαμε αρκετά μεγάλα τμήματα επιμελώς πλακοστρωμένα.
    Διασχίζοντας τον κάμπο των Σανών από βορρά προς νότον, με κομβικό σημείο την θέση “Πιθάρι”, πάνω στον επαρχιακό δρόμο Σανών – Γεροπλατάνου, τοποθεσία εξαιρουμένη του αναδασμού αρχαιολογική με πολλά κεραμικά, πιθάρια, εξ’ ου και η ονομασία, και, ανηφορίζοντας την θέση του Κάστρου, αφού περνούσε και τον αυχένα της Κερασιάς, κατέβαινε τις νότιες ομαλές πλαγιές του “Νέεφτου” στην τοποθεσία “Εξωκκλήσι του Αγίου Προδρόμου”.  Όπου κι εκεί έχουμε λείψανα αρχαίας κατοικήσεως, το πιο σημαντικό όμως, την ύπαρξη μεγάλης πηγής πόσιμου νερού, απαραιτήτου τόσο για τους ανθρώπους που ταξίδευαν, όσο και για τα ζώα.
    Από το “Εξωκκλήσι του Αγίου Προδρόμου” ο δρόμος συνέχιζε ανατολικά μέχρι το “Κάστρο της “Βατώνιας”, και από εκεί ακολουθώντας πιθανώς, τον ρου και το ίχνος του μεγάλου ποταμού-ρέματος της Βατώνιας,  περνώντας και από την Απολλωνία Βοττική νότια του Πολυγύρου, κατέληγε στην βόρεια είσοδο της αρχαίας πόλεως της Ολύνθου.
    Τον δρόμο αυτόν εξ’ άλλου, εικάζεται ότι περπάτησε και ο Απόστολος Παύλος οδηγούμενος από την Απολλωνία Μυγδονική προς Όλυνθο.

    Ο Θουκυδίδης, μας λέει πως ο Σπαρτιάτης στρατηγός Βρασίδας επιστρέφοντας στην Αμφίπολη από μια εκστρατεία στην Λυγκηστίδα, όπου βοήθησε τον σύμμαχο της Σπάρτης βασιλιά Περδίκκα Β΄ της Μακεδονίας στα προβλήματα που είχε με τους γείτονές του Λυγκιστές, και διασχίζοντας τον Ανθεμούντα, στρατοπέδευσε για μια νύχτα στις Άρνες. Όπου μάλιστα, έπεφτε και ψιλό χιόνι. Ψιλή χιών.
    Ένα από τα θαυμαστά έργα του Περδίκκα Β΄ στη Μακεδονία περιορισμένης εκτάσεως επί της βασιλείας του, ήταν και το μεγάλο, πυκνό οδικό δίκτυο που δημιούργησε. Ίσως το οδικό δίκτυο αυτό του Περδίκκα, να μην απέχει και πολύ από το σημερινό που διασχίζει τον Ανθεμούντα από τις ακτές του Θερμαϊκού έως και τον Άγιο Πρόδρομο.
    Από τον Άγιο Πρόδρομο και ανατολικά, δεν έχουμε καμιά αρχαία ελληνική πόλη, ή μη μόνον την Όλυνθο και την Απολλωνία Βοττική κοντά στις νότιες ακτές της κεντρικής Χαλκιδικής των Μηκυβέρνων.
    Σε έναν χάρτη μάλιστα της Αμφιπόλεως εκδόσεως Όξφόρδης, βλέπουμε στα δυτικά της στο Κερδύλιον όρος, να σημειώνεται και η “Οδός από τον Ανθεμούντα”.
    Προς βορράν του χωριού του Αγίου Προδρόμου και από τα δυτικά προς ανατολικά, τα δύο μεγάλα βουνά της χερσονήσου της Χαλκιδικής Κισσός και Χολομώντας συνδέει η οροσειρά του Νέεφτου με υψόμετρο +/- 800 μέτρων. Η ίδια οροσειρά στη βόρεια πλευρά της, μας δίνει στις χαμηλές υπώρειες τα χωριά Δουμπιά, Σανά -όπου κυρίαρχο λόγο έχει το Κάστρο στη θέση Καστέλια- Γεροπλάτανο, Ριζά, Παλαιόχωρα, και στο βάθος ανατολικά, ο Στανός με τη σημερινή Αρναία.

    Υπάρχει μια ασάφεια στον Θουκυδίδη για τον ερχομό του Βρασίδα στις Άρνες, βιβλίο Δ-103, αφού ο ιστορικός δεν μας λέει από που ακριβώς έρχεται στις Αρνες ο Σπαρτιάτης στρατηγός πηγαίνοντας προς την Αμφίπολη, αλλά τον ξεκινάει στατικά από εκεί. Από τις Άρνες. Οι προηγούμενες παράγραφοι του Δ-103, πραγματεύονται άλλα πράγματα.
    Η πεζική πορεία του Βρασίδα προς την Αμφίπολη, μπορεί να γίνει από τα δυτικά μέσω των ομαλών οδών Μυγδονίας και Ανθεμούντα, και μιας τρίτης οδού νοτιοανατολικά από Τορώνη, αλλά μέσω δυσβάτων και κακοτράχαλων ορεινών όγκων της Σιθωνίας και κεντρο-ανατολικής Χαλκιδικής.  

    Προσωπικά πιστεύω ότι ο Βρασίδας οδηγούμενος στην Αμφίπολη έρχεται από τον Ανθεμούντα. Και για τους λόγους που εξήγησα πριν. Φτάνοντας, λοιπόν, ο Βρασίδας στον Σταθμό του εξωκλησιού σήμερα του Αγίου Πρόδρομου μέσω Ανθεμούντος, θα συναντήσει την “Βαλόστρατα” η οποία προς βορράν τον οδηγεί στην Απολλωνία Μυγδονική, και από εκεί στην Αμφίπολη μέσω Βρωμίσκου και Αυλώνος, τόπο προορισμού του. Θ’ αναγκαστεί όμως να δια-νυκτερεύσει στις “Άρνες”, όπου έπεφτε όπως προείπαμε και ψιλή χιών. Και οι οποίες Άρνες δεν απέχουν πολύ από τον “Σταθμό” του εξωκκλησιού του Αγίου Προδρόμου.

    Αυτές πρέπει να είναι το “Κάστρο των Σανών”, στο οποίο υπάρχει προφανώς, όλη η κατάλληλη υποδομή για να διανυκτερεύσει ένας στρατός, και στο οποίο λόγω ιδίου υψομέτρου με την  “Κερασιά”, σημερινό τοπωνύμιο κολλητό με το Κάστρο, μπορεί να πέσει “ψιλή χιών” ακόμα και τον μήνα Μάιο.
    Το “Κάστρο των Σανών” λοιπόν, μπορεί να είναι οι αρχαίες “Άρνες” που αναφέρει ο Θουκυδίδης, και όχι το λοφοειδές “τραπέζι” της Αγίας Παρασκευής στην Αρναία, ή ακόμα χειρότερα, οι απομεμακρυσμένες στα ανατολικά “Σκουριές”, όπου αυθαίρετα σχεδόν, οι αρχαιολόγοι τοποθετούν τις αρχαίες Άρνες. Δεν έχουν κανένα πραγματικό στοιχείο.
    Για να διανυκτερεύσει στις Σκουριές με προορισμό τον Βρωμίσκο και τον Αυλώνα ο Βρασίδας ερχόμενος από τον Ανθεμούντα, είναι σα να θέλει να πάει από την Πελοπόννησο στην Αττική, μέσω Θεσσαλίας!
    Αλλά και η απόσταση, αν υποθέσουμε ότι έρχεται από άλλη κατεύθυνση και όχι τον Ανθεμούντα ο Σπαρτιάτης στρατηγός, παράδειγμα Σιθωνία Τορώνη, μέσα από τα βουνά και τις χαράδρες του Στρατωνίου και της Βαρβάρας -Σκουριές, δηλαδή- θα φθάσει στον Αυλώνα και τον Βρωμίσκο, όχι πολύ γρήγορα που επιθυμεί, αλλά μετά πάροδο αρκετών ημερών, και αφού προηγουμένως περάσει τον δύσβατο ορεινό όγκο που υψώνεται μπροστά του, κατεβεί στις ακτές της Ολυμπιάδος στην οποία παραλιακά, μπορεί να πάει στον Σταυρό, δηλαδή τον Βρωμίσκο και τον Αυλώνα.
    Ή, ο άλλος δρόμος από τις “Σκουριές” πιο ομαλός, είναι να βγει στην σημερινή Αρναία και τον Στανό, και από κει μέσω Μαραθούσης, Απολλωνίας δη-λαδή, να οδηγηθεί πράγματι, στον Αυλώνα και τον Βρωμίσκο, όπου στην πορεία του όπως αναφέρεται σαφέστατα, είναι και η διάβαση των στενών της Ρεντίνας, την οποία ελέγχει στρατιωτικά το μεγάλο κάστρο της η Αρέθουσα.
    Από την άλλη, διασχίζοντας τον Ανθεμούντα ο Βρασίδας στον οποίο υ-πάρχει σίγουρα κανονική οδοποιία από τον Περδίκκα, θα φθάσει στη διάβαση της “Κερασιάς”, το μοναδικό πέρασμα στον Νέεφτο, την Βαλόστρατα, το Κάστρο των Σανών υποχρεωτικά -όπου σίγουρα μπορεί να πέσει ελαφρά χιών ακόμα και τον Μάιο- και, ακολουθώντας την Βαλόστρατα προς Βορράν πάντα, θα φθάσει εύκολα και γρήγορα μέσω Απολλωνίας στον Βρωμίσκο και τον Αυλώ-να, από κει στην Άργιλο και Αμφίπολη, τελικό προορισμό του. Όλα αυτά τα έχει μπροστά του, τα βλέπει σχεδόν, δα γυμνού οφθαλμού!

    Αλλά και στην περίπτωση που ο Βρασίδας έρχονταν από την Τορώνη και όχι την Λυγκιστίδα στις Άρνες, ο δρόμος που θα ακολουθούσε θα ήταν από την Τορώνη μέχρι τα Μυκήβερνα, Γερακινή με τα πλοία, αφού δεν υπάρχει κανένας οδικός άξονας γνωστός στη Σιθωνία, η συγκοινωνία των παρακτίων χωριών της με την βόρειο και κεντρική Χαλκιδική γίνονταν από τα παλιά χρόνια έως και την δεκαετία του 1950 με καΐκια, αποβίβαση στη Γερακινή, και από εκεί τον δρόμο της Ολύνθου προς βορράν, ο οποίος τον βγάζει και πάλι στην Βαλόστ-ρατα, μέσω του κάστρου της Βατώνιας.

    Γιατί ισχυριζόμαστε; και μπορούμε να πούμε σχεδόν με βεβαιότητα, ότι το Κάστρο των Σανών είναι οι αρχαίες Άρνες.
    Το κάστρο των Σανών μαζί με τις Αγραμμάδες και το αρχαίο νεκροταφείο του Αϊλιά, καταλαμβάνει πολύ μεγάλη επιφάνεια γης, έκταση, στην οποία με τις ανασκαφές του Αϊλιά από τον Ιωακείμ Παπάγγελο το 1992, έχουμε αποδεδειγ-μένα συνεχή κατοίκηση έως και τον 3ο αιώνα από σήμερα. Δηλαδή, περίοδος Ρωμαϊκή.
    Το ίδιο το Κάστρο, είναι επίσης αρκετά μεγάλο σε έκταση κι αυτό, ώστε σε περίπτωση κινδύνου, να είναι ικανό να δεχθεί για προστασία το μεγάλο πληθυσμό των ανθρώπων που ζουν και εργάζονται, παράγουν μάλλον γι’ αυτό.
    Από το εξωκκλήσι του Αϊλιά και ανατολικά, υπάρχει επίσης, μεγάλη επίπεδη έκταση γης, ικανή για τη δημιουργία ομαλού οικισμού με όλα τα στοιχεία της πόλεως ή της κωμοπόλεως.
    Στο υπέδαφος των χωραφιών των σημερινών ιδιοκτησιών, κρύβεται θεμελίωση, ενδεχομένως πολλών κτισμάτων, κάποιοι από αυτούς τους τοίχους έως και την δεκαετία του 1950 ήταν επιφανειακά ορατοί, οι βαθιές αρόσεις των τελευταίων ετών, κατέστρεψαν ολοσχερώς αυτήν την εικόνα.

    Η όλη περιοχή βρίσκεται πάνω στον κεντρικό οδικό άξονα του Περδίκκα και της Εγνατίας οδού αργότερα, ο οποίος με τον κάθετο δρόμο της Βαλόστρατας, δημιουργεί και το μοναδικό πέρασμα από βορρά προς νότον της Χαλκιδικής, δηλαδή της Μυγδονίας προς την Βοττική. Το Κάστρο των Σανών βρίσκεται στα όρια ακριβώς, Βοττικής και Μυγδονίας.

    Σε πολύ μικρή απόσταση από το Κάστρο, μισού έως δύο το πολύ χιλιομέτρων, έχουμε τα κλασικά ευρήματα, αρχαίος κλίβανος του Νερομέλιου κάτω από το προϊστορικό Γκραντίστ. Το “Παλλιοκκλήσι” πάνω στην επαρχιακή οδό Σανών – Δουμπιών. Λίγο έξω από τα Δουμπιά στα δυτικά, το μικρό Κάστρο της πηγής ξινού νερού των Αγίων Αποστόλων, σε ρόλο υποστηρίξεως πιθανώς, του Κάστρου των Σανών. Ενώ στα δυτικά και πάλι, σε απόσταση αναπνοής όμως και στο ίδιο υψόμετρο με τα Καστέλια -Κάστρο των Σανών- έχουμε άλλο δορυφορικό κάστρο μικρότερο, στη θέση Καστελούδι.
    Περιττό να πούμε ότι το Κάστρο των Σανών δια γυμνού οφθαλμού, ελέγχει και βλέπει καθαρότατα τι γίνεται στα “Καστέλια” της Καλαμωτούς, δηλαδή στην καρδιά της πόλεως των “Καλινδοίων” του Κώστα Σισμανίδη.
    Στο Κάστρο των Σανών υπάρχει πλούτος! Τόσο αγροτικός από τον εύφορο κάμπο, όσο και μεταλλευτικός από τον προσχωματικό χρυσό των Αγραμμάδων, δημοσίευση σχετική του αρχαιολόγου Ιωακείμ Παπάγγελου.
    Το Κάστρο των Σανών έχει πηγή πόσιμου και καθαρότατου νερού, πολύ σημαντικό, έξω από το δυτικό τείχος του η οποία λειτουργεί αδιαλείπτως μέχρι των ημερών μας.
    Το Κάστρο των Σανών έχει δηλαδή, όλα εκείνα τα στοιχεία τα οποία μπορούν να συνθέσουν και να στηρίξουν, να δημιουργήσουν μια αρκετά μεγάλη και δυνατή πόλη, εύφορη γη για γεωργία κτηνοτροφία, πλούτο μεταλλευτικό με τον προσχωματικό χρυσό, βιοτεχνικά εργαστήρια με τους κλιβάνους του Νερομέλιου, στοιχεία και χαρακτηριστικά που δεν βρίσκουμε εύκολα στα  ανατο-λικά του έως και τις ακτές του Στρατωνίου, αν εξαιρέσουμε μόνον την πεδινή λωρίδα γης από την Αρναία μέχρι το Νεοχώρι, η οποία μπορεί να παράξει μόνον κάποια αγροτικά προϊόντα, όχι όμως σοβαρά δημητριακά λόγω του υψομέτρου, και κτηνοτροφικά. Τα μεταλλευτικά του Στρατωνίου και των Σκουριών, απέχουν πάρα πολλά χιλιόμετρα από την Αρναία.
    Προσωπικά, πιστεύω ακράδαντα ότι το Κάστρο των Σανών είναι οι αρχαίες Άρνες. Μου έχει γίνει έμμονη ιδέα, καρφωθεί στο μυαλό η σκέψη αυτή, μέχρις ότου, τουλάχιστον, η αρχαιολογική έρευνα και σκαπάνη με διαψεύσει εντελώς! Αφού εγώ δεν είμαι αρχαιολόγος, αλλά ένας απλώς ερευνητής-παρατηρητής, και δίνω τις δικές μου ερμηνείες με απλή λογική, σύμφωνα μ’ αυτά που βλέπω και παρατηρώ.
    Αξίζει, ίσως, τον κόπο εδώ, να διηγηθώ και κάτι ακόμα, όταν πολύ νέοι οι δυο μας με τον Ιωακείμ Παπάγγελο, και πολύ πριν γίνουμε αυτό που γίναμε ο καθένας για τον εαυτό του, συζητούσαμε πάντα για τα παλιά και τα περασμένα με πολύ μεγαλυτέρους μας, μόνο και μόνο από υπέρμετρη αγάπη, υπέρμετρο ζήλο γι’ αυτά, σε μια τέτοια συζήτηση που είχαμε με τον παπα-Κωσταντίνο Δαγγίλα των Σανών, ο παπάς μας διαβεβαίωνε ότι το εξωκλήσι του Αϊλιά είναι του 1208, το γράφει και μια πέτρα στην εξωτερική πλευρά του ιερού του!
    Δεν τον πήραμε στα σοβαρά τότε τον παπά, παρότι είδαμε και την επιγραφή αυτή, την οποία στο ελαφρό σβήσιμο του χρόνου, εύκολα και επιπόλαια κι εμείς, την διαβάσαμε για 1808.
    Χρειάστηκε να περάσουν πολλά χρόνια, ο Παπάγγελος να γίνει πραγματικός αρχαιολόγος, να κάνει και τις ανασκαφές του Αϊλιά το 1992-5, και να αποκαλυφθεί ότι το εκκλησάκι, όχι μόνον ήταν εποχής του 1208, πράγματι, όπως μας έλεγε ο παπα-Κώστας, αλλά και υπόλοιπο μιας ευρύτερης και μεγαλύτερης εκκλησιάς σε κάτοψη, του 10ου αιώνος!
    Κάπως έτσι, για να λέμε τα πράγματα με τ’ όνομά τους, οι σοφοί και πολύξεροι αρχαιολόγοι μας σήμερα, δεν κορόιδεψαν ή χλεύασαν, ακόμα κι αυτόν τον πατέρα της ιστορίας Ηρόδοτο, πως ήταν μέγας φαντασιόπληκτος και παραμυθάς;

Αργύριος Γ. Δαγκίλας
31 Μαΐου 2019

Σ.Σ.: Δείτε το οπτικοποιημένο ΕΔΏ:
 https://youtu.be/DdfSvlHBMZk

ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΑΡΧΑΙΕΣ ΑΡΝΑΙ/ΕΣ, ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ ΤΩΝ ΣΑΝΩΝ;

Read More

Σύρμα, το

 

http://georgakas.lit.auth.gr/dictionaries/index.php?option=com_chronoforms5&chronoform=ShowLima&limaID=15269&fbclid=IwAR0cUisuylWpFJ61dz8RuZC2_ouOm5R9aeM9jeQQesfP7k_0YGr40so6rkw

Read More

Βαλκάνια, Ευρωπαική Τουρκία και Ελλάδα 1873

 

Χάρτης

Βαλκάνια, Ευρωπαική Τουρκία  και Ελλάδα

Γεωγραφικός χάρτης Atlas Delamarche 1873

24 Cm X 33 Cm

Αρχική τιμή 15 ευρώ. Βήμα ακέραιο.

Λήξη δημοπρασίας 7/2/2023 στις 21:59:59

Read More

Βαλκάνια 1356

The Balkans in 1356 following the break up of the Dushan empire.

Read More

Οπλισμός ελαφρού πεζικού 14ος αιω.

 

Μινιατούρα στην οποία εικονίζονται στρατιώτες του ελαφρού πεζικού που δρούσαν στην Πελοπόννησο τον 14ο αιώνα .

 Η εικονογράφηση έχει τεράστιο ενδιαφέρον γιατί μας δίνει πληροφορίες για τον οπλισμό και τον αμυντικό εξοπλισμό των στρατιωτών αυτών καθώς και τις θέσεις φύλαξης που έχουν πάρει. Στην εικόνα φαίνονται δύο διαφορετικού είδους καπέλα τα οποία ήταν σε χρήση εκείνη την περίοδο. Οι πεζοί σχεδόν σε όλες τις μινιατούρες του βιβλίου ,όπως και σε αυτή , φορούν μόνο ένα χιτώνα ή καββαδιο. Εντυπωσιακή είναι η απόδοση της χρήσης αυτού του είδους ασπίδας η οποία είναι κοντά στο σώμα του στρατιώτη , κάτι συνηθισμένο για αυτή τη περίοδο. Ο δε ξιφομαχος έχει την  κλασική θέση φύλαξης με ασπίδα και σπαθί. Ενδιαφέρον βρίσκουμε και στο είδος της αιχμής του κονταριού που φέρει ο ένας εκ των δύο στρατιωτών.

Η μινιατουρα είναι απο το Grec 135 το οποίο είναι  έργο του Μανουήλ Τζικανδυλη το οποίο γράφτηκε στον Μυστρά το 1362 μΧ μας δίνει πλούσιες εικόνες που από αυτές μπορούμε να καταλάβουμε τις ενδυμασίες αλλά και τον εξοπλισμό των στρατιωτών του Δεσποτάτου του Μοριά το 14ο μΧ αιώνα. 

Το βιβλίο βρίσκεται στην Εθνική Γαλλική Βιβλιοθήκη.

https://www.facebook.com/groups/417459678383812/permalink/5455094931286903/ 

Read More

Πύργοι και Κάστρα της Μακεδονίας

 

Έκθεση στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, Θεσσαλονίκη, Ελλάδα

Το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού σας προσκαλεί εγκάρδια στα εγκαίνια της έκθεσης «Από τα Μακεδονικά στα Θεσσαλικά Τέμπη: από τη Ρεντίνα στη Βελίκα» την Παρασκευή 21 Δεκεμβρίου στις 21.00 στην πτέρυγα των περιοδικών εκθέσεων «Κυριάκος Κρόκος» του Μουσείου . 

Παρουσιάζονται πέντε επιλεγμένες οχυρωματικές θέσεις από τη Μακεδονία και τη Θεσσαλία, όλες συνδεδεμένες μεταξύ τους λόγω του γεγονότος ότι ιδρύθηκαν, κατασκευάστηκαν ή ανακαινίστηκαν επί Ιουστινιανού Α' (527-565). 

Αυτά είναι: το κάστρο της Ρεντίνας , το οχυρωματικό τείχος της Κασσανδρείας , το κάστρο της Πύδνας, το κάστρο του Πλαταμώνα και το κάστρο της Βελίκας. Παρουσιάζεται και η πόλη της Θεσσαλονίκης , ως παράδειγμα περιτειχισμένης μητρόπολης. 

Η έκθεση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στα οδικά δίκτυα που αναπτύχθηκαν μεταξύ των φρουρίων καθώς και στις οικονομικές και εμπορικές σχέσεις που δημιουργήθηκαν στην περιοχή. Η πορεία κάθε τοποθεσίας διαχρονικά παρουσιάζεται παράλληλα. Επιπλέον, η έκθεση αυτή είναι μια ακόμη ευκαιρία για το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού να προωθήσει σημαντικά ανασκαφικά ευρήματα από την Κεντρική Μακεδονία που μέχρι σήμερα φυλάσσονται στις αποθήκες του και δεν εκτίθενται στο κοινό.

Πηγή: https://protostrator.blogspot.com/2019/01/from-macedonian-to-thessalian-tempi.html?m=1 

Read More

“Σύναξη προς τιμήν της Υπερ­αγίας Θεοτόκου”, Δεύτερη ημέρα Χριστουγέννων

 

Παναγία η Βηθλεεμίτισσα

/*/

Στο Παλαιοχώρι Χαλκιδικής το όνομα Μαρία και τα παράγωγα του γιορτάζουν
την Δεύτερη ημέρα των Χριστουγέννων / 26 Δεκεμβρίου,

“Σύναξη προς τιμήν της Υπερ­αγίας Θεοτόκου”.
Κάθε χρόνο στις 26 Δεκεμβρίου η Χριστιανική Εκκλησία τιμά την Παναγία, τη μητέρα του Χριστού. Οι πιστοί συγκεντρώνονται στις εκκλησίες (Σύναξη) για να αποδώσουν την οφειλόμενη τιμή στο πρόσωπο που γέννησε τον Ιησού Χριστό. Την ημέρα γιορτάζουν όσοι και όσες φέρουν το όνομα Μαρία, Δέσποινα και Παναγιώτης.

Μια αρχαία βυζαντινή εθιμοτυπία απαύγασμα της ιστορικότητας μας.

✅Στην αρχαία εποχή, όταν δεν είχε εξελιχθεί ακόμη το εκκλησιαστικό ημερολόγιο, η μόνη εορτή που ήταν αφιερωμένη στην Παναγία ήταν η δεύτερη ημέρα των Χριστουγέννων, η 26η Δεκεμβρίου, γνωστή με τον αρχαίο τίτλο ως “Σύναξη προς τιμήν της Υπερ­αγίας Θεοτόκου”. Ακριβώς εδώ, στην εορτή της Εκκλησίας για τη Γέννηση του Χρίστου, στις ευχές και στους ύμνους των Χριστουγέννων, βρίσκουμε το βαθύτερο επίπεδο της Χριστιανικής σκέψεως όσον αφορά τη Θεοτόκο, τη σχέση μας μαζί της, την κα­τανόηση του παραδείγματός της, το πρόσωπό της και τη θέση της στη θρησκευτική μας ζωή.

Λεχὼ ἄμωμον ἀνδρὸς μὴ γνοῦσαν λέχος,
Δώροις ἀμώμοις δεξιοῦμαι τοῖς λόγοις.
Mολπὴν ἁγνοτάτῃ λεχοῖ εἰκάδι ἕκτῃ ἀείδω.

/*/

Διαβάζω: 

Δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων: Η Σύναξη προς τιμήν της Υπεραγίας Θεοτόκου (26 Δεκεμβρίου)

Μπορεί να ειπωθεί δίχως υπερβολή ότι η ευλάβεια της Εκκλησίας προς την Παναγία, από μικρός σπόρος που ήταν αναπτύχθηκε σε μεγάλο δένδρο, ξεκινώντας από τη φάτνη της Βηθλεέμ. Σ’ αυτή την απόλυτα μοναδική νύχτα για τους Χριστιανούς, τότε που γεννήθηκε ο Ιησούς Χριστός, η εικόνα της Μη­τέρας και του Παιδιού έγινε – και παραμένει για πάντα – η σπουδαιότερη, η βαθύτερη και η πλέον χαρμόσυνη εικόνα της πίστεώς μας… Όλες οι εορ­τές, οι προσευχές και η αγάπη, που η Εκκλησία α­πευθύνει στη Θεοτόκο, ριζώνουν στον εορτασμό της Γεννήσεως του Χριστού.

Στην αρχαία εποχή, όταν δεν είχε εξελιχθεί ακόμη το εκκλησιαστικό ημερολόγιο, η μόνη εορτή που ήταν αφιερωμένη στην Παναγία ήταν η δεύτερη ημέρα των Χριστουγέννων, η 26η Δεκεμβρίου, γνωστή με τον αρχαίο τίτλο ως “Σύναξη προς τιμήν της Υπερ­αγίας Θεοτόκου”. Ακριβώς εδώ, στην εορτή της Εκκλησίας για τη Γέννηση του Χρίστου, στις ευχές και στους ύμνους των Χριστουγέννων, βρίσκουμε το βαθύτερο επίπεδο της Χριστιανικής σκέψεως όσον αφορά τη Θεοτόκο, τη σχέση μας μαζί της, την κα­τανόηση του παραδείγματός της, το πρόσωπό της και τη θέση της στη θρησκευτική μας ζωή.

Ένα θέμα ή μοτίβο που συνυφαίνεται με όλες τις γιορτές των Χριστουγέννων είναι το ότι η Εκκλησία βιώνει τη Θεοτόκο ως δώρο του κόσμου προς τον Θεό, ως δώρο του ανθρώπου σ’ Αυτόν που εισέρχε­ται στον κόσμο, ως δώρο στον άνθρωπο. Ένας από τους ύμνους των Χριστουγέννων ερωτά, “Τί σοι προσενέγκωμεν, Χριστέ, ότι ώφθης επί γης ως άνθρωπος δι’ ημάς”.Και κατόπιν έρχεται η απάντηση: “Έκα­στον γαρ των υπό σου γενομένων κτισμάτων την ευχαριστίαν σοι προσάγει, οι άγγελοι τον ύμνον, οι ουρανοί τον αστέρα, οι μάγοι τα δώρα, οι ποιμένες το θαύμα, η γη το σπήλαιον, η έρημος την φάτνην, ημείς δε μητέρα Παρθένον”!

Η βαθιά σημασία αυτού του αξιόλογου ύμνου είναι ότι ο κόσμος και όλη η δημιουργία δεν διψά απλώς για ένωση με τον Θεό, ούτε περιμένει τον ερχομό Του: έχει προετοιμαστεί γι’ αυτό, έτσι ώστε η συνάντηση, ακριβώς, του Θεού με τον άνθρωπο, να βρίσκεται στην καρδιά της Χριστιανικής πίστεως, με ελευθερία κι αγάπη. Το σύγχρονο αυτί, μαραμένο και ξερό από τον επιφανειακό ορθολογισμό, ακούει φράσεις όπως “συνάντηση του ουρανού με τον Θεό μέσω της δωρεάς ενός άστρου”, ή για τη γη που προσφέρει ως δώρα το σπήλαιο και τη φάτνη, και τις θεωρεί “απλώς” ως ποιητικές μεταφορές – επειδή η ποίηση, “όπως όλοι γνωρίζουν”, δεν διαθέτει κανένα “αντικειμενικό” νόημα και είναι εντελώς άσχετη προς την πραγματικότητα. Αυτό που το ορθολογικό μας μυαλό δεν μπορεί να συλλάβει είναι όσα μπορεί η ποίηση, και μόνο αυτή, να δει, ν’ ακούσει, να μας προσφέρει και να μας αποκαλύψει: το βαθύτερο νό­ημα, ή καλύτερα, το μεγάλο βάθος που βρίσκεται σε κάθε φαινόμενο, σε κάθε πραγματικότητα, αυτόν τον μυστικό πυρήνα δυνάμεως και αλήθειας που είναι κρυμμένος από τον αξιολύπητο και αυτοϊκανοποιούμενο νου που τον διακατέχουν αποκλειστικά τα εξωτερικά φαινόμενα. Ο ουρανός προσφέρει στον Χριστό ως δώρο το αστέρι! Αυτό μπορεί φυσικά να σημαίνει πως το καθετί, αρχίζοντας από τον ίδιο τον κόσμο σε όλη την καθολικότητα και αρμονία του, έ­χει σχεδιαστεί για να αποκαλύπτει ένα ανώτερο νό­ημα, ότι ο ίδιος ο κόσμος δεν είναι ένα παράλογο ατύχημα της ιστορίας, αλλά, αντίθετα, είναι σύμβο­λο του Θεού, μια νοσταλγία για τον Θεό, μια προει­κόνιση του Θεού.

“Οι ουρανοί διηγούνται δόξαν Θεού”! (Ψαλμ. 19, 1). Η ποίηση το γνωρίζει, όπως και η πίστη. Γι’ αυτό, στη Γέννηση του Χριστού, η ποίηση και η πίστη βλέπει τον Χριστό όχι μόνο να έρχεται στον κόσμο, αλλά και τον κόσμο να βγαίνει έξω για να Τον συναντήσει: το αστέρι, την έρημο, το σπήλαιο, τη φάτνη, τους αγγέλους, τους ποιμένες, τους μάγους. Και στη φωτει­νή καρδιά αυτής της λιτανείας, ως κέντρο και ως εκπλήρωση, βρίσκεται η Παναγία, ο καλύτερος και πιο όμορφος καρπός της κτίσεως. Είναι σαν η πίστη να λέει στον Θεό: “Μέσα στην αγάπη Σου για μας, έδωσες τον Υιό Σου. Και εμείς, στην αγάπη μας για Σένα, σου προσφέρουμε τη Μαρία, τη Θεοτόκο”. Στο πρόσωπο της Παναγίας, σαν να λέμε, ο κόσμος μνηστεύθηκε τον Θεό, ως ολοκλήρωση της αμοιβαίας αγάπης τους. Το Ευαγγέλιο λέγει: “Ούτω γαρ ηγάπησεν ο Θεός τον κόσμον, ώστε τον υιόν αυτού τον μονογενή έδωκεν…” (Ίωάν. 3, 16). Και η Εκκλησία απαντά με παρόμοιο τρόπο: “Ο κόσμος τόσο πολύ αγάπησε τον Θεό, ώστε Του έδωσε αυτήν που η ομορφιά και η καθαρότητά της αποκαλύπτει το βα­θύτερο νόημα και περιεχόμενο του κόσμου…”. Ο Υιός του Θεού, μέσω αυτής, γίνεται Υιός του Ανθρώπου, ένας από μας, για να μας ενώσει με τον Εαυτό του, και μέσω Αυτού να μας ενώσει με τον Θεό. Γι’ αυτό, πριν η πίστη φθάσει να γνωρίσει τη Μαρία ως Θεο­τόκο και Μεσίτρια, πριν η ευλάβεια προς την Πανα­γία ωριμάσει πλήρως μέσα σε αναρίθμητες προσευ­χές, εορτές και εικόνες, αυτό που αρχικά αποκαλύφθηκε ως θεμέλιο και πηγή όλων όσα ακολούθησαν ήταν η Θεία πληρότητα και ωραιότητα της νύχτας των Χριστουγέννων. Στην καρδιά δε της Χριστου­γεννιάτικης νύχτας βρίσκεται η εικόνα της Μητέρας και του Παιδιού που χύνει ένα εκτυφλωτικό φως. Εδώ, ξαναενώνεται ό,τιδήποτε είχε χωριστεί από την αμαρτία, την εχθρότητα και την αλαζονεία του ανθρώπου: ο ουρανός και η γη, ο Θεός και ο άνθρω­πος, η φύση και το πνεύμα. Ο κόσμος γίνεται ένας ύμνος δοξολογίας, οι λέξεις μετατρέπονται σ’ ένα τραγούδι αγάπης, η ύλη μεταμορφώνεται σε δώρο, και όλη η φύση γίνεται μια φάτνη. Σ’ αυτή την εικό­να της Μητέρας και του Παιδιού, η αιώνια αγάπη του Θεού για τον κόσμο και η αιώνια αγάπη του κόσμου για τον Θεό – στον εσώτατο εαυτό του – ενώ­νονται, ολοκληρώνονται και νικούν. Και κανείς ποτέ δεν μπόρεσε να ξεριζώσει αυτήν την εικόνα από τη μνήμη ή τη συνείδηση του ανθρώπου.

Ατενίζοντας αυτή την εικόνα και νιώθοντας ευ­φροσύνη γι’ αυτή, παρατηρούμε σ’ αυτή τη μόνη αυθεντική εικόνα του αληθινού κόσμου, της αληθινής ζωής, του αληθινού ανθρώπου. Και υμνώντας την Παρθένο Μαρία, χαιρόμαστε πάνω απ’ όλα με όσα μας αποκαλύπτει για τον ίδιο τον εαυτό μας και για το θεϊκό βάθος, την ομορφιά, τη σοφία και το φως του κόσμου, όταν αυτά ενώνονται με τον αγαπημένο τους Κτίστη.

π. Αλέξανδρος Σμέμαν, Η Παναγία, εκδ. Ακρίτας,  σ. 42-46

https://www.pemptousia.gr/2021/12/defteri-mera-ton-christougennon-i-sinaxi-pros-timin-tis-iperagias-theotokou-26-dekemvriou/

Read More

First Bulgarian Empire, 893-927 CE, Simeon I the Great.

 

A map illustrating the First Bulgarian Empire at its greatest extent during the reign of Simeon I the Great (the first one to use the title tsar derived from the Latin caesar ). The Bulgarian Empire was a medieval kingdom established as a union between the Bulgars and Slavs that adopted Christianity in 864. Simeon I's ambition to ascend to the imperial throne in Constantinople was the dominant driver of Bulgarian foreign policy leading to numerous wars (seemingly, the greatest success was his coronation by the Orthodox Patriarch as "Emperor and Autocrat of all Bulgarians and Romans " outside the walls of Constantinople in 913, although this arrangement did not survive long). At the same time, the disintegration of the Avar Khaganate north of the Danube allowed the country to expand its influence and territory into the Pannonian Plain, which was a mixed blessing as Bulgaria was confronted by the advance of migrating Pechenegs, Cumans, and Magyars. 

μτφ
Ένας χάρτης που απεικονίζει την Πρώτη Βουλγαρική Αυτοκρατορία στη μεγαλύτερη έκτασή της κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Συμεών Α του Μεγάλου (ο πρώτος που χρησιμοποίησε τον τίτλο τσάρος που προέρχεται από το λατινικό caesar ). Η Βουλγαρική Αυτοκρατορία ήταν ένα μεσαιωνικό βασίλειο που ιδρύθηκε ως ένωση μεταξύ Βουλγάρων και Σλάβων που υιοθέτησε τον Χριστιανισμό το 864. Η φιλοδοξία του Συμεών Α να ανέλθει στον αυτοκρατορικό θρόνο στην Κωνσταντινούπολη ήταν ο κυρίαρχος μοχλός της βουλγαρικής εξωτερικής πολιτικής που οδήγησε σε πολλούς πολέμους (φαινομενικά, ο μεγαλύτερος επιτυχία ήταν η στέψη του από τον Ορθόδοξο Πατριάρχη ως « Αυτοκράτορα και Αυτοκράτορα όλων των Βουλγάρων και Ρωμαίων" έξω από τα τείχη της Κωνσταντινούπολης το 913, αν και αυτή η διευθέτηση δεν επιβίωσε πολύ). Ταυτόχρονα, η αποσύνθεση του Χαγανάτου των Αβάρων βόρεια του Δούναβη επέτρεψε στη χώρα να επεκτείνει την επιρροή και την επικράτειά της στην Παννονική Πεδιάδα, η οποία ήταν ανάμεικτες ευλογίες καθώς η Βουλγαρία αντιμετώπισε την προέλαση μεταναστών Πετσενέγων, Κουμάνων και Μαγυάρων.

World History Encyclopedia

https://www.worldhistory.org/image/16836/first-bulgarian-empire-under-simeon-i-the-great-89/?utm_source=Facebook&utm_medium=Zapier&utm_campaign=whencyclopedia&fbclid=IwAR2w-0oYEO0drqZQFsLuGnXk7sAPWlRdiv-pJjgtKlXCd8UGrj1XcDYDJec

Read More